ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ತರಗತಿಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಆ್ಯಪ್ಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಇ-ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊ ಪಾಠಗಳು ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವೂ ಹೌದು, ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹವೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಡುವೆ ನಾವು ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮನ್ನೇ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಾವು ರೂಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ತಿಳಿಯದೇ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅದರಿಂದ ಹೊರಗಿಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?
ಸರ್ಕಾರವಾಗಲಿ, ಶಾಲೆಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸಮಾಜವಾಗಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ "ಮೊಬೈಲ್ನಲ್ಲಿ ನೋಡಿ", "ಆ್ಯಪ್ ಡೌನ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿ", "ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಕಲಿಯಿರಿ" ಎಂಬ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿನ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಇದೆಯೇ? ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಸ್ಥಿರ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕ ಇದೆಯೇ? ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನಗಳಿವೆಯೇ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಯಾವಾಗಲೂ "ಹೌದು" ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂದೇ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಅನ್ನು ಮನೆಯ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂಜೆ ಪೋಷಕರು ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದ ನಂತರವೇ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನವೇ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವಕಾಶಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಬದಲು ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.
ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸೇವೆ ನೀಡುವುದಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ವೇಗದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್ಟಾಪ್ ಲಭ್ಯವಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಶಾಲೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವೇ ಮೊದಲ ಡಿಜಿಟಲ್ ಅನುಭವವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಶ್ನೆಯಿರುವುದು ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಬಗ್ಗೆ. ಒಂದು ಆ್ಯಪ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಮಗುವಿಗೆ ಅದರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಇಲ್ಲದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಅದು ಮುಚ್ಚಿದ ಬಾಗಿಲಿನಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವಾಗ "ಯಾರು ಬಳಸಬಹುದು?" ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, "ಯಾರು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನೂ ನಾವು ಕೇಳಬೇಕು.
ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವು ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಲ್ಲ, ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಡಿಜಿಟಲ್ ತರಗತಿಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳು, ಉತ್ತಮ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಬೇಕು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನ ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರೂ, ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಗುವಿನ ಭವಿಷ್ಯವು ಅದರ ಕುಟುಂಬದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬಾರದು.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರ ಪಾತ್ರವೂ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವ ತರಬೇತಿ ಅವರಿಗೆ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಷಯವನ್ನು ತರಗತಿಯ ಕಲಿಕೆಗೆ ಹೇಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು, ಯಾವಾಗ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ನೇರ ಬೋಧನೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಶಿಕ್ಷಕರೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬಲ್ಲರು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಶಿಕ್ಷಕರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಬೇಕು, ಪರ್ಯಾಯವಾಗಬಾರದು.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲೂ ಹೂಡಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಾಲೆಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕ, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲಿಕಾ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಅಗತ್ಯಗಳಿರುವ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಬಳಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ಯಾರನ್ನೂ ಹಿಂದುಳಿಸದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
ನಾವು ಇಂದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಆನ್ಲೈನ್ ಕಲಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಸಂತೋಷದ ವಿಷಯ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ಗಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವವನ್ನೂ ಮರೆಯಬಾರದು. ಅವನೂ ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು; ಹೊಸ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಾರದು.
ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಆ್ಯಪ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೂ ಕಲಿಯಲು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಪಡೆಯುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಧನಗಳು ಕೆಲವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದರೆ ಅದು ಪ್ರಗತಿಯ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಅವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಾಲೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತರಗತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿನ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ನಾವು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೇವಲ ಕೆಲವರನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದಕ್ಕಲ್ಲ, ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಬೇಕು. ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿಜವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಅಡಗಿರುವುದು ಇಲ್ಲೇ.